| Trajtimi Biblik dhe Kuranor nė lidhje me fjalėn Jezusi Bir i Zotit |
Trajtimi Biblik dhe Kuranor nė lidhje me fjalėn Jezusi Bir i Zotit
Senad Maku
Lindja e Isaut a.s. (Jezusit) dallon nga lindja e ēdo tė dėrguari tjetėr pėrveē Ademit a.s. qė u krijua pa pasur prindėr. Lindja e Isaut a.s. (Jezusit) ėshtė njė mrekulli nė vehte ku vet Allahu xh.sh. dėshiroj qė ky i dėrguar tė lind nga njė prindėr, vetėm nga nėna e tij, pa pasur baba.
Allahu xh. sh. nė Kuranin Famėlartė na shpjegon lindjen e Isaut a.s., mėnyrėn se si Zoti dėrgoi tek Merjemja (Maria) melekun Xhebrail (Gabriell), pėr ta pėrgėzuar me lajmin, pėr lindjen e njė fėmije si mrekulli nga ana e Zotit Fuqiplotė. Ku thotė:
Ajo, vuri njė perde ndaj tyre, e Ne ia dėrguam asaj Xhebrilin, e ai iu paraqit asaj njeri nė tėrėsi. Ajo tha: Unė i mbėshtetem tė Gjithėmėshirėshmit prej teje, nėse je qė frikėsohesh Atij (pra mė le tė lirė)! Ai (Xhibrili) tha: Unė jam vetėm i dėrguar (melek) i Zotit tėnd pėr tė dhuruar ty njė djalė tė pastėr (pejgamber). (Merjem 17-19)
Pėrkujto kur engjujt i thanė: Oj Mejreme, Allahu tė pėrgėzon me fjalėn e vet (me lindjen e njė fėmije si rezultat i fjalės sė Zotit) emri i tė cilit ėshtė Mesih, Isa, bir i Merjemes, i famshėm nė dunja e ahiret dhe nga tė afėrmit (e Zotit). (Ali Imran 45)
Nė kėtė ajet pėrmendet, Fjalėn e vet, Fjalė e Zotit. Fjala nuk ėshtė Logos, ose ndonjė person tjetėr nė mendjen e Zotit, siē bėjnė tė krishterėt (qė Logosi ėshtė Jezusi, zot), por ėshtė urdhėr ose komandė e Allahut xh.sh.: KUN, qė d.m.th. BĖHU.
Thotė Allahu xh.sh.:
Ai ėshtė shpikės i qiejve e i tokės (pa kurrfarė modeli tė mėparshėm) e kur dėshiron diēka, ai vetėm i thotė: Bėhu! nė atė moment bėhet. (Bekare 117)
Ajo tha: Si do tė kem unė djalė, kur mua nuk mė ėshtė afruar njeri (nuk jam e martuar), e as nuk kamė qenė e pamoralshme. (Merjem 20)
Ajo tha: Zoti im, si mund tė kemė unė djalė e mua s'mė ka prekur njeriu (nuk jam e martuar)? Ai (Allahu) tha: Ja, kėshtu, Allahu krijon ēka tė dojė. Kur Ai vendos pėr njė ēėshte, vetėm i thotė: Bėhu! Ajo menjėherė bėhet. (Ali Imran 47)
Ai (Xhibrili) tha: Ja, kėshtu ka thėnė Zoti yt; ajo pėr Mua ėshtė lehtė, e pėr ta bėrė atė (djalin e krijuar pa babė) argument pėr njerėzit e edhe mėshirė nga ana e Jonė. Kjo ėshtė ēėshtje e kryer!. (Merjem 21)
Nė suren Ali Imran ajeti 59, Zoti na sqaron nė lidhje me Ademin a.s. dhe Isain a.s., duke iu larguar dyshimet e atyre qė mendojnė se Jezusi ėshtė zot, sepse nuk ka pasur baba. Por ēėshtja e Isait te Allahu ėshtė sikurse ēėshtja e Ademit, ku thotė:
Vėrtet, ēėshtja e Isait (tė lindur pa baba) te Allahu ėshtė sikurse ēėshtja e Ademit. Atė e krijoi Ai nga dheu, e pastaj atij i tha Bėhu! ai u bė.
Duke mos e zgjatur nė lidhje me lindjen e kėtij tė dėrguari tė Zotit, veē deshėm tė theksojmė mėnyren se si erdhė deri tek ngjizja e Merjemes pėr tė lindur Isain a.s. si njė mrekulli nga ana e Zotit Fuqiplotė. Por ne do tė elaburojmė njė fjalė e cila ėshtė tepėr e hapur dhe e pėrdorur nė fenė e Krishterė dhe e cila sipas tyre po nuk besove nė kėtė nuk je besimtar i krishterė sipas tė gjitha sekteve tė tyre (krishtere). Kjo fjalė ka tė bėj nė besimin se Jezusi ėshtė Bir i Zotit. Tė krishterėt, mrekullin e Zotit xh.sh. qė bėri ndaj Isaut a.s. qė tė lindė vetėm nga nėna Merjeme, ato e konsideruan dhe shpifen ndaj Zotit qė Isau a.s. (Jezusi) ėshtė Biri i Tij. (I pastėr ėshtė Zoti nga ato qė i shpifin)
Duke pasur parasysh kėtė fjalė apo kėtė besim tė tyre nė lidhje me Jezusin (Isaun a.s.) ne nė vazhdim do tė theksojmė disa nga argumentet Biblike dhe ato Kuranore dhe duke ua bėrė tė qartė atyre se, a ėshtė nė tė vėrtet Jezusi Bir i Zotit, dhe si e pėrshkruajnė kėto dy libra kėtė thėnie tė tyre.
Po tė marrim nė dorė pėr tė lexuar dhe shfletuar ēdo literaturė tė krishterė do tė vėrejmė qė nė shkrimet e tyre, e cekin Jezusin si djalė tė Zotit (por nė tė njėjtėn kohė edhe si Zot), duke ia atribuar Zotit, Bir. Konstatimi se Jezusi ėshtė Bir i Zotit, paraqet edhe njė shtrembėrim tė mėsimeve tė Jezusit dhe me logjikė tė thjeshtė kontradikton urdhėrat Biblike. Po tė marrim burimin e tyre Biblėn do tė vėrejmė se Bibla i atribon shumė bijė Zotit, p.sh.:
djemtė e Perėndisė panė qė vajzat e njerėzve ishin tė bukura, dhe morėn pėr gra tė gjitha ato qė i zgjodhėn vetė. (Zanafilla 6:2)
"Kėshtu thotė Zoti: Izraeli ėshtė biri im, i parėlinduri im". (Exodi 4:22)
....Efraimi ėshtė i parėlinduri im. (Jeremia 31:9)
Do tė shpallė dekretin e Zotit. Ai mė ka thėnė: "Ti je biri im, sot mė linde. (Psalmi 2:7)
Unė kam thėnė: "Ju jeni perėndi, jeni tė gjithė bijtė e Shumė tė Lartit. (Psalmi 82:6)
Sepse tė gjithė ata qė udhėhiqen nga Fryma e Perėndisė janė bij tė Perėndisė. (Romakėve 8:14)
Ju jeni bijtė e Zotit, Perėndisė tuaj
(Ligji i Pėrtėrirė 14:1)
Lum ata qė pėrpiqen pėr paqen, sepse ata do tė quhen bij tė Perėndisė. (Mateu 5:9)
Ai do tė kėrkojė ndihmėn time, duke thėnė: "Ti je Ati im, Perėndia im dhe Kėshtjella ime e shpėtimit". Do ta bėj gjithashtu tė parėlindurin tim, mė tė shkėlqyerin ndėr mbretėrit e dheut. (Psalmi 89:26-27)
Unė do tė jem pėr tė njė baba dhe ai njė djalė pėr mua
(2 Samueli 7:14)
Dėgjoni; o qiej; dhe dėgjo, o tokė, sepse Zoti ka folur: "Kam edukuar fėmijė dhe i rrita, ata u rebeluan kundėr meje. (Isaia 1:2)
"Ju nuk jeni populli im", do t`u thuhet atyre: "Jeni bijtė e Perėndisė sė gjallė". (Hosea 1:10)
dhe do tė jem si njė Atė pėr ju, dhe ju do tė jeni pėr mua si bijtė e bijat, thotė Zoti i Plotfuqishėm. (2 Korintasve 6:18)
por tė gjithė atyre qė e pranuan, ai u dha pushtetin tė bėhen bij tė Perėndisė, atyre qė besojnė nė emrin e tij. (Gjoni 1:12)
Njė ditė ndodhi qė bijtė e Perėndisė shkuan tė paraqiten pėrpara Zotit. (Jobi 2:1/1:6)
Pėr hebrenjėt fjala Bir i Zotit ėshtė pėrdorur pėr tė emėrtuar besimtarėt e sinqertė tė Zotit, shėrbyesit e Tij, robt e Zotit. Nė Bibėl vetėm nė dy vende ekziston ku Jezusi i referohet vehtes si bir i Zotit nė kaptinat 5 dhe 11 tė Ungjillit tė Gjonit(1). Jezusi shumė herė e ka quajtur vehten bir i njeriut dhe atė mbi 80 herė, mbi 80 vende nė Bibėl.
Nėse ne e marrim termin Bir i Zotit si Zot, atėherė pra tė gjithė jemi zotėra. Por fjala nė Bibėl bir i zotit kuptohet si robtė e Zotit. Siē pamė mė lartė nga citatet Biblike, fjala bij dhe fėmijė tė perėndisė janė quajtur mjaft profet, njerėz tė thjeshtė etj. Kuptimi i fjalės Bir i Perėndisė nuk ėshtė i drejtpėrdrejt, por metaforik. Ato fjalė mund tė pėrdoren pėr tė gjithė ato qė i do Perėndia. Jezusi ju tha se, Perėndia nuk ėshtė vetėm Ati i tij, por gjithashtu edhe Ati juaj:
pėr tė qenė bij tė Atit tuaj, qė ėshtė nė qiej, sepse ai bėn tė lindė diellin e tij mbi tė mirėt dhe mbi tė kėqijtė, dhe bėn tė bjerė shi mbi tė drejtėt dhe tė padrejtėt.... Jini, pra, tė pėrkryer, ashtu siē ėshtė i pėrsosur Ati juaj, qė ėshtė nė qiej.(Mateu 5:45,48)(2)
Mos mė prek, sepse ende nuk u ngjita te Ati im; por shko te vėllezėrit e mi dhe u thuaj atyre se unė po ngjitem tek Ati im dhe Ati juaj, te Perėndia im dhe Perėndia juaj. (Gjoni 20:17)
Njė prift nga Roma, Riccardo Di Segni, kur ia parashtruan pyetjen A ishte Krishti bir i Perėndisė ai u pėrgjigjė natyrshėm: Tė gjithė jemi bij tė Perėndisė, e nė kėtė aspekt Jezusi ėshtė si tė gjithė. Nėse nė atė kohė nė aramaisht kalon fjala bir i Perėndisė, kjo kurr nuk ka pasur nuancat qė mė vonė i dhanė kongreset ikumenike, pasi nė aramaisht bir e rob, ka tė njėjtin kontekst.
Fjalėt Greke tė testamentit tė Ri tė pėrdorura pėr bir janė pias dhe paida, tė cilat kanė kuptimet shėrbėtor apo bir nė kuptimin e shėrbėtorit. Shprehja bir i Zotit nuk mund tė thuhet se ka ardhur nga vet Jezusi(3), por ėshtė njė shtrembėrim qė i ėshtė bėrė testamentit tė ri.
Holumtuesja e njohur Ulfe Azizus Samed pėr citatet qė pėrmendin Jezusin si bir tė Zotit, thotė: Kėto fraza nuk do tė thonė tjetėr, pėrveē afėrsi me Zotin nė dashuri. Themeluesi i krishterimit vet ka thėnė se ēdo njeri i cili punon sipas vullnetit tė Atit nė qiej ėshtė bir i Hyjit (Zotit). Kėta janė ata, tė cilėt bėjnė jetė tė devotshme, kanė fisnikėri, mirėnjohje e cila e bėn njeriun qenie tė nėnshtruar, tė tillėt quhen Bijė tė Zotit.(4) Kėtė e vėrtetojnė shumė thėnie tė Jezusit si:
E unė po ju them: Doni armiqtė tuaj, lutuni pėr ata qė ju salvojnė, pėr tu bėrė bijtė e Atit tuaj qė ėshtė nė qiell. (Mateu 5:44-45)
Po ashtu ai tha: Lum pajtuesit, sepse do tė quhen bijtė e Hyjit (Mateu 5:9)
Ndėrsa dijetari islam Ibn Tejmije r.h., i cili ka radhitur disa pika konkluduese qė e aludojnė pėrdorimin e termit Bir me konotacion metaforik. Ai thotė: Fakti qė Davudi a.s. ėshtė quajtur Bir i Tij, bėhet e qartė se termi Biri nuk ėshtė specifik vetėm pėr Mesihun a.s./ Jezusin, sepse janė emėruar edhe robėrit tjerė tė Tij me kėtė. Prandaj, dihet se Biri nuk ėshtė prej cilėsive tė Zotit tė Plotfuqishėm, por ėshtė emėr pėr tė gjithė ata robėr qė i pėrkushtohen Atij nė adhurim.(5)
Pas kėrkimeve tė shumta nėpėr dokumentet e vjetra, Dr. Robert Alley nxorri nė pėrfundim se: Paragrafet e Biblės ku Jezusi flet pėr birin e Zotit janė shtesa tė bėra mė vonė.... ato qė kisha thotė pėr tė.(6)
Nėse i shikojmė dhe i analizojmė me vėmendje citatet e lartpėrmendura do tė gjejmė edhe kontradikta nė mes tyre, ne po paraqesim vetėm njė, p.sh. tek Jeremia 31:9 thotė se Efraimi ėshtė biri i parė i Perėndisė, kurse tek Exodi 4:22 biri i parė u quajt Izraeli. Cili pra nė tė vėrtetė ėshtė biri i parė i Perėndisė? Ndėrsa te Mateu 1:1 tregon qė Jezusi ėshtė biri i Davidit, birit tė Abrahamit:
Libri i gjenealogjisė sė Jezu Krishtit, birit tė Davidit, birit tė Abrahamit.
Ndėrsa Allahu xh.sh. nė Kuranin e Madhėruar dėshiron tė na tregojė dhe ti demantojė shpifjet qė i bėhen Atij, duke i pėrshkruar fėmijė, ku thotė:
Ju (jobesimtarė) vėrtet sollėt njė fjalė shumė tė shėmtuar. Aq tė shėmtuar sa gati u copėtuan qiejt, gati pėlciti toka dhe gati u shembėn kodra nga ajo (fjalė). Pėr atė se tė Gjithėmėshirshmit i pėrshkruan fėmijė. E tė Gjithėmėshirshmit nuk i takon tė ketė fėmijė. Nuk ka tjetėr, vetėm se githė ēka ėshtė nė qiej e nė tokė ka pėr t'iu paraqitur Zotit si rob. (Merjem 89-93)
Aspekti Islam ndaj birėsisė hyjnore nė pėrgjithėsi dhe nė kėtė rast ndaj Isaut a.s./ Jezusit ėshtė qartė prerazi: Nuk mund tė quhet Zot, ai qė lind fėmijė, apo qė lindet, dhe ai qė ha dhe pi, sepse patjetėr duhet tė ndijė edhe nevojė pėr jashtėqitje, e si ėshtė e mundur tė jetė zot, ai qė ndijėn nevojė dhe dalin prej tij fėlliqėsira!? Kjo ėshtė e qartė dhe absurde, sepse tė lindurit fėmijė, do tė thotė atribuim i dobėsive njerėzore dhe antroporfizėm i Krijuesit. Dhe kjo nuk i pėrket tė Lartmadhėrishmit. Prandaj Allahu xh.sh. na lajmėron se nga atributet e Tij janė: as nuk ėshtė i lindur nga dikush, e as nuk e ka lindur dikend, dhe ai ėshtė qė ushqen dhe qė nuk ka nevojė tė ushqehet.
Allahu xh.sh. na tregon nė Kuranin Famėlartė ku thotė:
Ai, All-llahu ėshtė Njė! All-llahu ėshtė mbėshtetja (Atij i mbėshtetet ēdo krijesė). As ska lindur kė, as nuk ėshtė i lindur. Dhe Atij askush nuk i ėshtė i barabartė. (El-Ihlas 1-4)
Emri i Isait a.s. pėrmendet nė Kuran 25 herė nė 11 sure, kurse si Mesih pėrmendet 11 herė nė 4 sure, e gjithsej bėhen 36 herė nė 12 sure.(7) Nė shumicėn e rasteve emri i tij vjen i ngjitur me emrin e nėnės, Isai biri i Merjemes, duke hedhur poshtė aludimin qė Isai a.s./ Jezusi ėshtė bir i Zotit. Kontekstualisht ėshtė shumė interesante, sikurse siē thamė edhe mė lartė, se si Allahu e shoqėron fjalėn Mesih me fjalėn Ibnu Merjem (Mesihu ibnu Merjem- Mesihu/Isau djalė i Merjemes), nė mėnyrė qė tė shuhet ēdo pėrgenjėshtrim, ngase ai ėshtė djalė i Merjemes (Ibnu Merjem), e jo djal i Zotit (Ibnullah).
Por ne iu drejtohemi atyre qė mendojnė sė Jezusi ėshtė bir i Zotit, apo Zot, ashtu siē ėshtė urdhėruar nga Allahu xh.sh. i dėrguari i fundit Muhamedi s.a.v.s. qė tju thojė Ithtarėve tė Librit (tė Krishterėve dhe Jehudive): O ithtarė tė librit (Tevrat e Inxhil), ejani (tė bashkohemi) te njė fjalė qė ėshtė e njejtė (e drejtė) mes nesh dhe mes jush: tė mos adhurojmė, pos Allahut, tė mos ia bėjmė Atij asnjė send shok, tė mos konsiderojmė njėri - tjetrin zotėr pos Allahut! (Ali Imran 64)
O ithtarė tė librit, pėrse nuk i besoni ajetet (Kuranin) e Allahut, e duke e ditur tė vertetėn? O ithtarėt e librit, pėrse, duke qenė se ju e dini tė vėrtetėn e ngatėrroni me gėnjeshtrėn dhe fshihni realitetin?. (Ali Imran 70-71)
Edhe nė Bibėl thuhet:
Ata e ndryshuan tė vėrtetėn e Perėndisė nė gėnjeshtėr dhe adhuruan dhe i shėrbyen krijesės nė vend tė Krijuesit, qė ėshtė i bekuar pėrjetė. (Romakėt 1:25)
_______________________
1) Dr. Maneh Hammad Al Johani, E vėrteta rreth Jezusit, Tiranė 1993, fq. 14
2) Hasan Baxhil, Dialog ndėrmjet tė krishterit dhe myslimanit, Prishtinė 2001, fq. 42
3) Dr. Maneh Hammad Al Johani, vep. e cit., fq. 14
4) Ulfe Azizus Samed, Islami dhe Krishterimi, Prizren 1992, fq. 40
5) Ibn Tejmijje, El-xhevabus-sahihu limen bed-dele dinel mesih, pjesa e parė (pa vend dhe vit botimi), fq. 2/238
6) Gazeta The Washington Post, 5 Janar 1978, sipas: Dr. Maneh Hammad Al Johani, vep. e cit., fq. 17
7) Isai Biri i Merjemes a.s., Omer Myrta, Argumenti, revistė mujore e botuar nga shtėpia botuese Mirėsia, Prishtinė, Shkurt 2006, fq. 16; shih edhe tek Hassan Hathout, Leximi i mendjes sė Muslimanit, fq. 23
|
|
