| ISAI a.s. nga Biri i Njeriut tek Jezusi Perendi |
ISAI a.s. nga Biri i Njeriut tek Jezusi Perendi
Pėrkthyer nga Gj.Arabe Roland V.
Parathėnie
Falenderimi i takon vetėm tė madhit Allah, Zotit tė gjithėsisė, i Cili dėrgoi vulėn e pejgamberėve dėshmues, pėrgėzues e qortues, dhe thirrės nė rrugėn e Tij sikurse njė pishtar ndriēues
Paqja dhe bekimi i Allahut qofshin mbi kėtė Pejgamber, lajmėtar i fjalės sė Allahut mbarė njerėzimit
Feja ose besimi nė Zot - ose mė saktė ndjenja e besimit - ėshtė prej ēėshtjeve qė lindin dhe vijnė nė ekzistencė bashkė me njeriun, kjo gjė tashmė ėshtė vėrtetuar nga shumė studiues tė ndryshėm anembanė botės.
Megjithėse kėta studiues janė tė fushave te ndryshme - duke filluar nga ata qė merren drjtpėrdrejt me ēėshtje tė tilla si teologė tė tė gjitha besimeve, e duke pėrfshirė studiues tė shkencave shoqėrore qė janė disi mė larg nga tė parėt kjo duke krahasuar specialitetet e tyre e duke mbėrritur tek ata studiues qė ndoshta ėshtė dhe e habitshme marrja e tyre me studime tė tilla, qė kanė tė bėjnė me anėn e padukshme ose metafizike, nė gjuhėn e tyre, dhe shpirtėrore, nė gjuhėn e teologėve dhe disa prej studiuesėve tė shkencave socilale
- pa marrė parasysh formėn e kėtij besimi, ata kanė mbėrritur nė njė rezultat tė vetėm
qė thotė se ndjenja e besimit lind bashkė me njeriun nė mėnyrė natyrore(1)
Me kėtė rast mund tė theksojmė se profeti Muhamed e ka theksuar kėtė shumė mė herėt... dhe me njė gjuhė shumė mė tė qartė:
Cdo fėmijė lind me natyrėn dhe karakterin e tij
(2) kuptimi qė ka kjo natyrė apo karakter i njeriut tė porsalindur shpjegohet edhe mė qartė nė versetin Kuranor:
Feja e All-llahut nė tė cilėn i krijoi njerėzit, s'ka ndryshim (mos ndryshoni) tė asaj natyrshmėrie tė krijuar nga All-llahu, ajo ėshtė feja e drejtė por shumica e njerėzve nuk e dinė (3).
Pra ishte dėshirė e Allahu qė Islami tė ishte fe ndjenjė besimi e njeriut qė kur e krijoi atė, dhe e bėri pasardhės nė tokė, mbajtės tė kėtij emaneti mbi shpatullat e tij.
Dhe gjatė gjithė periudhave kohore Zoti se ka lėnė njeriun tė vetėm nė kėtė rrugė, dhe as tė huaj nė kėtė univers. Ai dėrgoi tė zgjedhurit e Tij pėr tė udhėhėqur njerėzimin, I dėrgoi ata per t`ia rikujtuar krijesave te Tij atė dėshmi qė Ai ua kishte bėrė qė nė zanafillėn e jetės dhe ekzistencės shpirtėrore.
Pėrkujto kur Zoti Yt nxori nga shpina e bijve tė Ademit pasardhėsit e tyre dhe i bėri dėshmues tė vetes sė tyre (duke u thėnė): "A nuk jam Zoti juaj?" Ata thanė: "Po, dėshmuam!". Tė mos thoni nė ditėn e kijametit: "Ne nga ky (dėshmim) ishim tė panjohur" (4).
Kėshtu qė Allahu dėrgoi pejgamberėt e Tij pėr tė thirrur nė rrugė te drejtė dhe pėr tė udhėhequr njerėzimin kur mėnjanohej ose largohej nga kjo e vėrtetė, e cila ishte thirrja nė Islam, besimi dhe ndjenja natyrore e njeriut. Baza e kėsaj ndjenje ishte njėhsimi(5) i Allahut si Zot krijues dhe mbikqyrės i gjithēkaje.
Ndėr tė zgjedhurit qė Allahu dėrgoi pėr tė kryer kėtė mision hyjnor ishte Isai Mesiu .
Ai i thirri ēifutėt jehudėt nė besimin e vėrtetė, dhe u pėrkujtoi atyre besėn qė kishin me Krijuesin e tyre, mirėpo ata i mohuan mirėsitė qė Allahu ua kishte dhėnė. Prej tyre besuan shumė pak, e shumica u orvatėn qė ta eliminonin me vrasje, sikur kishin bėrė dhe me tė dėrguar tė tjerė.
E pėr aq kohė sa ai qėndroi ata jo vetėm qė s`besuan tek ai, e s`iu pėegjigjėn thirrjes sė tij, por e ndaluan atė dhe kush ishte me tė qė ta vazhdonte misionin e tij.
Pas mungesės sė Isait dhe shpėrndarjes sė shokėve dhe ithtarėve tė tij, shumė prej ēifutėve filluan ti ndryshonin mėsimet e tij, ndėr tė cilat besimi nė Zot ishte tema mė e prekur.
Ata vazhduan nė kėtė mėnyrė derisa Zoti e dėrgoi vulėn e pejgamberėve, plotėsuesin e rrjesės sė dėshmitarėve tė sė vėrtetės hyjnore
Allahu nėpėrmjėt kėtij tė dėrguari u ktheu tė gjithė tė zgjedhurve tė Tij dinjitetin dhe vendin qė meritonin, veēanėrisht Musait dhe Isait, dhe nxorri nė pah fallcifikimin qė ēifutėt e asaj kohe i kishin bėrė besimit dhe legjislacionit qė u ishte inspiruar kėtyre tė dyve
Ky studim i shkurtėr paraqet njė kritikė mbi teorine katolike e cila ka tė bėjė me hyjnizimin e Isai Mesisė -, teori e cila vjen nė rangun e dyte nė besimin katolik nė pėrgjithėsi i shprehur nė trinitet
pra besimi net re atributet e Hyut
pra Zotit
Ky studim ėshtė bėrė nė pika caktuara, duke filluar me origjinėn e Isait Mesiut sipas librave tė ungjijve tė pranuar nga kisha e sotme, duke pėrmendur argumentet ungjillore rreth kėsaj teme me njė spjegim dhe kritikė tė shkurtėer, pėr tė kalur tek njė paraqitje tė shkurtėr historike rreth zanafilles se katoliēizmit, pa harruar tė pėrmėndim esencėn dhe bazat e besimit katolik, duke filluar nga shekujt e parė deri nė kongresin e Nikesė i mbledhur mė 325 dhe kongresin e Kostandinit tė parė mbajtur mė 381
duke paraqitur dhe ndėrhyrjen e tė pranishmėve herė herė me dėshirė, e herė tė tjera me forcėn e pushtetit nė ēėshtje qė kanė tė bėjnė me besimin katolik
derisa arritėn nė vendimin se triniteti besimi katolik i sotėm do tė jetė besimi i tė gjithė katolikėvė mbarė botėn
vendim qė u dekretua me forcėn e perandorit tė asaj kohe
Nė fund tė kėtij studimi pėrmendim dhe qėndrimim e Islamit ndaj kėtyre ndėrhyrjeve, ndryshimeve dhe fallcifikimeve qė ndodhėn gjatė kėtyre periudhave historike tė besimit tė reveluar nga Zoti Musait dhe Isait(6)
Origjina - gjenealogjia - e Isait - Mesiut - sipas librave tė Ungjillit.
Para se tė futemi nė temėn qė lidhet me hyjnizimin e Isait Mesiut qė ėshtė dhe baza e besimit katolik, e shohim tė nevojshme tė pėrmendim shkurtimisht origjinėn e kėtij personaliteti qė e gjejmė tė pėrmendur nė librat e Ungjillit tė pranuar tashmė nga kisha.
Kėtij personaliteti nė librat e Ungjillit i jepen disa atribute ose cilėsi, disa prej tyre janė tė vėrteta dhe reale, e tė tjera jepen nė mėnyrė figurative, qė me kalimin e kohės filluan tė marrin njė ngjyrim drejt tė sė vėrtetės
dhe shumė njerėz menduan se kėto cilėsi janė vetėm tė vėrteta
kėshtu qė ata pa menduar origjinalitetin e kėtyre fjalėve morėn atė kuptim qė iu pėrshtatej atyre dhe e harruan qėllimisht domethėnien origjinale tė kėtyre atributeve.
Dhe ēudia mė e madhe ndodh atėherė kur lexojmė disa fragmente tė librave tė Ungjillit qė origjinėn e kėtij personaliteti, qė ata mendojnė se ėshtė zoti, shpėtimtar dhe ēlirues i njerėzimit nga mėkati i parė i trashėguar, dhe ėshtė ai qė do ti gjykojė njerėzit pėr veprat e tyre
e gjejmė kėtė zot qė origjinėn e ka nga njė njeri si gjithė tė tjerėt
e kjo nė librat e Ungjillit paraqitet nė formėn reale dhe jo figurative
duke mos harruar tė pėrmendim pėrplasjet qė kanė tekstet qė flasin rreth kėsaj teme
gjė qė bėn tė pamundur sado qė tė pėrpiqemi tė japim njė interpretim tė saktė rreth origjinalitetit tė personazhit nė fjalė
Kėtu po pėrmendim tekstin e Ungjillit sipas shkrimit tė Mateut:
1. Libri i gjenealogjisė sė Jezu Krishtit, birit tė Davidit, birit tė Abrahamit.
2. Abrahamit i lindi Isaku; Isakut i lindi Jakobi; Jakobit i lindi Juda dhe vėllezėrit e tij.
3. Judės i lindi nga Tamara Faresi dhe Zara; faresit i lindi Esromi; Esromit i lindi Arami;
Dhe vazhdon tė pėrmendė kėtė gjeneratė hollėsisht duke pėrmendur tė gjithė emrat e paraardhėsve, derisa mbėrrin nė fund tė kėsaj gjenerate:
16. Jakobit i lindi Jozefi, bashkėshorti i Marisė, nga e cila lindi Jezusi, qė quhet Krisht.
17. Kėshtu tė gjithė brezat nga Abrahami deri te Davidi bėhen katėrmbėdhjetė breza; dhe, nga Davidi deri te internimi nė Babiloni, katėrmbėdhjetė breza; dhe, nga internimi nė Babiloni deri te Krishti katėrmbėdhjetė breza.(7).
Ndėrsa gjenealogjia e Isait - Jezusit - nė Ungjillin sipas shkrimit tė Lukės paraqitet nė kėtė mėnyrė:
23. Dhe Jezusi ishte rreth tridhjetė vjeē; dhe e pandehnin se ishte bir i Jozefit, bir i Elit;
24. bir i Mathatit, bir i Levit, bir i Melkit, bir i Janas, bir i Jozefit;
25. bir i Matathias, bir i Amosit, bir i Naumit, bir i Eslit, bir i Nagait;
.
Derisa arrin nė fundin e gjeneratės ku thotė:
37. bir i Mathusalės, bir i Enokut, bir i Jaredit, bir i Mahalaleelit, bir i Kainanit;
38. bir i Enosit, bir i Setit, bir i Adamit, i Perėndisė(8).
Njė vėshtrim kritik i shkurtėr ndaj tė dy shkrimeve.
Nqs ne i lexojmė me kujdes, dhe i krahasojmė kėto pjesė tė tė dy ungjijve ku paraqitet gjenealogjia e Jezusit do tė hasim nė shumė mospėrputhje. Nė vėshtrimin e parė mund tė pėrmendim shkurtimisht:
Ndryshimi ndėrmjet Ungjillit sipas Mateut dhe atij sipas Lukės tek i ati i Jozefit qė ėshtė babai i Jezusit. Jozef marangozi ėshtė Jozefi I biri i Jakobit tek Mateu dhe Jozefi i biri i Elit tek Luka.
Nė Ungjillin sipas shkrimit tė Mateut paraardhėsit e Jezusit nga Davidi e deri tek internimi nė Babiloni ishin perandorė dhe udhėheqės tė shquar, ndėrsa sipas shkrimit tė Lukės ata s`ishin tė tillė, pėrveē Davidit dhe Natanit.
Mateu mjaftoi tė pėrmendė gjenealogjinė e Jezusit deri tek Abrahami, ndėrsa Luka s`ndoqi tė njėjtėn rrugė, ai e vazhdon atė deri tek Adami tė cilin e pėrmend gjithashtu si bir tė Perėndisė(9).
Mateu pėrmend se shuma e brezave nga Abrahami e deri te Davidi ėshtė 24, dhe nga Davidi e deri te internimi i Babilonisė ėshtė 24, dhe po ashtu nga internimi i Babilonisė e deri te lindja e Jezusit numri i brezave ėshtė 24
pra ėshtė njė numėr i barabartė brezash gjatė tre periudhave historike tė kėsaj gjenealogjie, kėshtu qė numri i gjyshėrve tė Jezusit nga Davidi e deri te Jozefi qė numėron Mateu ėshtė 62, ndėrsa Luka numėron 41 ndėrmjet po kėtyre tė dyve.
Jozefi s`ėshtė veēse njė baba i hamenduar i Jezusit tek Luka, sepse ai Jozefi pandehej si i tillė si babai i Jezusit, ose mendohej se ai ishte kėshtu
pra Luka mundohet tė argumentojė lindjen e mrekullueshme tė Jezusit, ndėrsa Mateu e hedh poshtė fare qartė lindjen nė kėtė mėnyrė ku thotė:
Jozefi, bashkėshorti i Marisė, nga e cila lindi Jezusi
(10).
Nga kėtu arrijmė nė kėtė konkluzion qė thotė se kėta libra Ungjillorė s`kanė tė njėjtin burim, ose mund tė jetė mbėshtetur Mateu nė njė burim jot ė saktė ose Luka, dhe mundet qė tė dy tė kenė burime jo tė sakta, pėrderisa katolikėt deri mė sot s`kanė bėrė njė zgjedhje ndėrmjet kėtyre tė dyve, nė mėnyrė qė tė kuptonim se kush nga kėto lajme s`ėshtė i saktė
Megjithatė Luka pėrmend se
bir i Adamit, i Perėndisė(11). Kėtu mendja e njė njeriu tė shėndoshė ndalon nė udhėkryqe, sepse Jezusin mund ta marrim si njė vėlla tė Adamit, dhe ai ėshtė i biri gjithashtu, sepse ata pretendojnė se Jezusi ėshtė perėndi, si mund tė jetė Adami stėrgjyshi i largėt i Jezusit, kur ai nė tė njėjtėn kohė dhe - biri i Perėndisė!!! Pra bir i Jezusit sipas besimit tė tyre
askush s`mund ti japė njė spjegim tė qartė fjalėve tė tilla, sikurse s`mund tė besojė se burimi i kėtyre fjalėve ėshtė inspirimi hyjonr
njė gjė tė tillė me logjikėn e njeriut s`kanė arritur ta bėjnė as sofistikėt(12), e si mund tė themi se fjalė tė tilla kanė dalė nga njė burim hyjonr, fjlaė qė do tė udhėhėqin mendjen e shėndoshtė tė njeriut nė rrugė tė drejtė,pra nė besimin te Zoti,Krijues i gjithēkaje nė tokė dhe qiell
Kjo ishte shkurtimisht gjeanologjia e Jezusit sipas librave tė Ungjillit, ku kisha e sotme bazohet
dhe ne pėrfundim mund te pėrmendim njė verset tė vetėm Kuranor ku del nė pah fare qarte lindja e mrekullueshme e Isait Jezusit:
Vėrtet, ēėshtja e Isait (tė lindur pa baba) tek All-llahu ėshtė sikurse ēėshtja e Ademit. Atė e krijoi Ai nga dheu, e pastaj atij i tha: "Bėhu"! ai u bė (13).
Pra njė ajet i vetėm Kuranor, me njė kuptim fare tė qartė, na sqaron ēėshtjen e lindjes sė Isait, por kėtė gjė kurrsesi s`mund ta bėnin shkruesit dhe korrektuesit e librave tė ungjijve
kėshtu qė ata u munduan ta paraqesin moskuptimin e tyre tė kėsaj teme me fjalė tė gjata e tė pakuptimta
fjalė qe logjika e njė njeriu tė shėndoshė si pranon
Pėr tu ēuditur ėshtė fakti se edhe Pali(14) qė me tė drejtė mund ta quajmė dhe themeluesin e katoliēizmit, me gjithė zgjuarsinė e tij u tregua i pavėmendshėm ndaj kėsaj ēėshtje.
Kjo mund tė jetė rezultat i mosbesimit tė Palit nė lindjen e mrekullueshme te Jezusit, ose ai ndoshta s`dinte asgjė rreth kėsaj lindjeje
sepse ai u shkroi romakėve kėto fjalė:
lidhur me Birin e Tij, tė lindur nga fara e Davidit sipas mishit
(15).
FUSNOTAT:
1) Njė studim tė plotė rreth kėsaj teme ka bėrė studiuesi i njohur Abulla Deraz nė librin me titull Feja. Aty ai paraqet mendimet e shumė studiuesėve tė tė gjitha fushave, i diskuton dhe i kritikon mendimet e gabuara rreth ndjenjės sė besimit me po tė njėjtėn mėtodologji qė pėrdorin ata studiues
dhe nė tė shumtėn e rasteve dhe po me tė njėjtat argumenta qė ata paraqesin. Libri nė pėergjithėsi ka njė karakter filozofik. Ėshtė pėrkthyer nė disa gjuhė tė botės.
2 ) Sahihu i Buhariut \ Nr. Hadithit 1319, Sahihu i Muslimit \ Nr. Hadithit 2658. Transmetuar nga Ebu Hurejreja r.a.
3 ) Kuran 30:30.
4 ) Kuran 7:172.
5 ) Pra tė besuarit tek Allahu njė, i Vetėm dhe i Pashoq.
6 ) Jo pa qėllim i pėrmendim tė dy kėta tė dėrguar
Isai erdhi pėr tė ringjallur ligjin e Musait
e jo pėr ta hedhur atė poshtė
kjo sipas Biblės
por dhe sipas Kuranit
sepse megjithėse Isait i zbriti Ungjilli Ai ishte plotėsues dhe spjegues i Teuratit
dhe Isai mbėshtetej nė Teurat
pra nė Librin qė ai kishte ndėr duar qė ishte Ungjilli, dhe pėr atė qė ai ishte dėshmitar dhe vėrtetues
-sipas Kuranit ky libėr ishte Teurati
kjo pėrmendet qartė nė Suren Saf: Dhe, kur Isai, biri i Merjemes tha: "O beni israilė, unė jam i dėrguar i All-llahut te ju, jam vėrtetues i Tevratit qė ishte para meje 61:6.
7 ) Pėr mė tepėr shiko Ungjilli sipas Mateut 1:1 17.
8 ) Pėr mė tepėr shiko Ungjilli sipas Lukės 3: 23 38.
9 ) Luka 3:38. Duke ditur qė katolikėt pretendojnė se vetėm Jezusi ėshtė bir i vetėm i Perėndisė.
10 ) Ungjilli sipas Mateut 1 : 16.
11) Ungjilli sipas Lukės 3: 38.
12) Sofizmi ėshtė njė shkollė filozofike qė lindi nė Greqi dhe u pėrhap nė shumė vėnde tė botės. Ajo bazohet teorikisht dhe praktikisht nė debatin e palogjikshėm ,duke hedhur poshtė ēdolloj argumeti tė paraqitur nga dikush tjetėr, qofshin kėto argumente tė pranuar fare lehtė nga mendja e shėndoshė e njeriut, prandaj ata u quajtėn si tallės tė mendjes dhe logjikės sė tyre
13) Kuran 3 : 59.
14) Emri i tij i vėrtetė ishte Shaul, dhe qe ēifut. Kishte njė zgjuarsi dhe forcė mendore qė binte nė sy. Ai gjithashtu njihte disa gjuhė orientale si greqishtja qė ishte dhe gjuhė e filozofisė. Kjo i dha atij mundėsinė qė tė njihte mirė teoritė e vjetra tė filozofisė greke. Ai ishte i interesuar pėr lėvizjet dhe rrymat fetare tė kohės sė tij si jehudizmi, mitrasizmi, dhe rrymat fetare tė pėrhapura nė Aleksandri atė kohė. Kėto njohuri e ndihmuan atė pėr tė pėrhapur idetė e tij nė rajonet greke. Ai futi nė katolicizėm shumė prej kėtyre ideve dhe shprehjeve terminologjike. Ai nuk e ka parė Isain, dhe as se ka dėgjuar atė. Ai ishte njė antikristian i rreptė. Ai i dėnonte ata shumė rėndė. Ai e pranoi katolicizmin krejt rastėsisht, gjatė rrugės sė tij pėr nė Damask me qėllim pėr tė kthyer katolikėt e larguar atje nė Jerusalem, qė ti paraqiste ata para gjyqit. Ai pretendoi se kishte parė Isain Mesinė nė formėn e njė drite qė vinte nga qielli, dhe e urdhėroi tė pėrhapte katolicizmin, dhe sipas fjalėve tė tij ai ishte vazhdimisht nė lidhje me Mesinė. Kjo propagandė e tij e bėri atė nga personalitetet mė tė shquara dhe mė tė rėndėsishėm tė katolicizmit, kėshtu qė fare lehtė mund tė themi se katolicizmi i dedikohet kėtij personaliteti mė shumė se nxėnėsit e Mesisė, ndoshta dhe vetė Mesisė .... historia e tij rrėfehet nė Veprat e apostujve 22 : 1 21. dhe Katolicizmi , Ahmad Shalabij , bot. 8, Kajro, 1990, fq. 146.
15) Letra e apostullit Pal drejtuar romakėve 1:3.
(Ky artikull vazhdon ende, jemi nė pritje tė pėrkthyesit qė tė na sjell pjesėn tjetėr, sepse ėshtė nė pėrkthim e sipėr.)
|
|
